sloneczka
sowki-madre-glowki
biedry
zabki
imagesxx2

Samorządowe Przedszkole Nr 51 w Krakowie

ul. Estońska 2, 30-652 Kraków, email: przedszkole51@sp51.przedszkola.net.pl, tel./fax: tel: (12) 655 20 96

Stadia rozwoju dziecka

 
Stadia rozwoju języka
 
             Przebieg uczenia się mowy u wszystkich dzieci, bez względu na rodzaj rodzimego języka, przebiega według tego samego wzoru. Uniwersalizm rozwoju mowy człowieka polega na tym, że proces ten przebiega według tych samych etapów i w podobnym tempie. Istotny jest także fakt współzależności rozwoju mowy, rozwoju motorycznego i umysłowego.
            W procesie uczenia się mowy, wyróżnić można formy przedwerbalne – poprzedzające mowę właściwą.  Dzieci używają ich do 18 m.ż., a nawet do 2 lat, czyli do momentu, gdy zasób słów będzie na tyle duży, że dziecko swobodnie porozumie się z otoczeniem za pomocą środków werbalnych, a nawet dłużej. Zalicza się do nich:
-         krzyk – jako forma komunikacji powinien zaniknąć pod koniec wieku przedszkolnego;
-         głużenie i gaworzenie – pojawiać się może od 2 m.ż., a między 6. a 8 m.ż. stopniowo zanika;
-         gestykulacja –  jest środkiem uzupełniającym lub zastępującym mowę, jako taki powinien zaniknąć ok 6 – 7 r.ż.;
-         ekspresja emocji – wyrażanie stanów emocjonalnych za pomocą mimiki i pantomimiki, jest przydatnym środkiem porozumiewania się po ukończeniu rozwoju mowy, służy wzmacnianiu znaczenia słów. [1]
 
            Do przedwerbalnych form komunikacji zaliczyć można płacz, spojrzenia, gesty, mimikę, ruchy ciała i wokalizację. Dźwięki najbardziej zbliżone do dźwięków mowy, powstają na skutek wokalizacji. Kolejne stadia rozwoju tych szczególnie istotnych dla rozwoju mowy właściwej umiejętności to:
-         odruchowy krzyk i odgłosy życiowe (0. – 8. tydzień);
-         gruchanie i śmiech (8. – 20. tydzień);
-         zabawy wokalne – pośrednie między gruchaniem a gaworzeniem (16. - 30. tydzień);
-         samonaśladujące gaworzenie – kombinacje samogłosek i spółgłosek (25. - 50. tydzień);
-         gaworzenie i ekspresywna mowa niezrozumiała - tworzenie wzorów dźwięków (9. - 18. miesiąc).[2]
 
                  Zakładając, że rozwój mowy przebiega w sposób uniwersalny, w rozwoju mowy dziecka wyróżnić można cztery fazy:
1.      Faza przedjęzykowa – podstawę opanowania mowy w tym, trwającym ok. 1. roku życia okresie, stanowią formy wokalne – krzyk, głużenie (odruch bezwarunkowy), gaworzenie, echolalia i towarzyszące im gesty mimiczne i pantomimiczne, dziecko wyraża swe uczucia i pragnienia, a także opanowuje zasadę naprzemiennego nadawania komunikatów;
2.      Faza wypowiedzi jednowyrazowych – zaczyna się od ok. 10. i trwa do ok. 20. miesiąca życia dziecka, pojedynczym słowom, które czasem pełnią funkcje zdań, nadawane są znaczenia;
3.      Faza wypowiedzi dwuwyrazowych – pod koniec drugiego roku życia dziecko buduje proste, dwu- i trzywyrazowe zdania, których zrozumienie wymaga uwzględnienia kontekstu sytuacyjnego, liczba wyrazów w wypowiedziach dziecka w tym okresie stanowi miarę jego sprawności językowej;
4.      Faza opanowania podstaw języka – jej początek przypada na około 3. r.ż., dziecko opanowuje zasady gramatyczne, ale ma problemy z ich właściwym zastosowaniem, jego wypowiedzi są w większości zrozumiałe dla wszystkich osób.
            Dziecko w wieku czterech lat ma opanowane podstawy języka, wystarczająco bogaty słownik i umiejętności konstruowania wypowiedzi poprawnych gramatycznie, podobnie jak dorosły, jednakże o  kompetencji komunikacyjnej w pełnym tego słowa znaczeniu można powiedzieć dopiero, gdy osiągnie wiek szkolny.[3]
 
            Wszystkie dzieci,  w ciągu kilku  miesięcy od użycia pierwszego słowa, poszerzają swój słownik bardzo powoli. Pod koniec 1. r.ż. dziecko stosuje 4 – 5 słów, od 2. r.ż. do ok. 6. r.ż. dziecko opanowuje dziennie średnio 9 do 10 słów, będących nazwami części ciała, zwierząt, przedmiotów  z bliskiego otoczenia, a także samo tworzy nowe słowa korzystając ze znanych mu przedrostków. Badania potwierdzają, że słownik dziecka, w wieku ok. 1. roku  począwszy od 2 – 3 słów, wzrasta do około 50 słów u dwulatka oraz  do 1000 słów u dziecka 3 – letniego.[4]
 
            Osiągając wiek przedszkolny, dziecko posiada taki zasób słów i znajomość reguł gramatycznych, które są wystarczające do sprawnego komunikowania się w sprawach codziennych. Z wiekiem, w spontanicznej mowie dziecka, pojawia się coraz większa ilość zdań złożonych, a także wypowiedzi wielozdaniowe. Przed  podjęciem nauki w szkole podstawowej, dziecko sprawnie posługuje się z otoczeniem za pomocą mowy potocznej[5]
 
            Dziecko w wieku przedszkolnym rozumie znacznie więcej słów i konstrukcji gramatycznych w wypowiedzi dorosłego, niż samo stosuje we własnej mowie. Spowodowane jest to znaczną różnicą między słownikiem czynnym a biernym u małych dzieci. Trzylatek rozumie wypowiedzi dorosłych w zakresie przebytych przez siebie doświadczeń i próbuje wykonywać codzienne czynności według podanych instrukcji słownych. Porozumiewa się  z otoczeniem za pomocą zdań kilkuwyrazowych, w których niektóre formy nie są poprawne gramatycznie. W tym okresie rozpoczyna się zadawanie pytań. W wieku czterech lat dziecko rozumie i wykonuje polecenia dorosłych. Jego wypowiedzi dotyczą nie tylko bieżących czynności, ale także przeżyć i czasu przyszłego, zauważa się ogromną chęć porozumiewania się oraz dzielenia się własnymi spostrzeżeniami W dalszym ciągu pojawiają się nieprawidłowości gramatyczne, lecz wzrasta ciekawość, co do form prawidłowych. Agramatyzmy zanikają w piątym roku życia. Pięciolatek interesuje się znaczeniem słów nieznanych, a wyrazy znane potrafi wyjaśnić. Opisując przedmioty podaje ich charakterystyczne cechy oraz możliwości wykorzystania. Pojawiają się kilkuzdaniowe wypowiedzi i opowiadania dotyczące przeżyć lub zawierające treści fantastyczne,  uwzględniające kolejność zdarzeń i związki przyczynowo – skutkowe. Sześciolatek w miarę zdobywania doświadczeń i wiedzy o otaczającym nas świecie wzbogaca swoje wypowiedzi  i powiększa zasób słów. [6]
 
            Na przełomie drugiego i trzeciego roku życia dziecko wchodzi w tzw. wiek pytań. Od momentu, kiedy dziecko pozna znaczenia wyrazów, jego umysł jest pobudzony do myślenia  o tych znaczeniach i związkach, jakie zachodzą między nimi. To właśnie wyraża się budowaniem zdań i zadawaniem pytań  Od pytań zaczyna się początek samodzielnego myślenia dziecka. Wiek przedszkolny jest etapem wielkiej fascynacji i zaciekawienia otaczającą go rzeczywistością. W poznawaniu świata, nabywaniu orientacji w zdarzeniach    i faktach, zdobywaniu wiedzy ogólnej w zakresie wielu pojęć i zjawisk, duże znaczenie przypisywane jest pytaniom stawianym przez dziecko dorosłym. Dziecko oczekuje informacji, czy jego założenia są słuszne, uzupełnienia posiadanych wiadomości, rozstrzygnięcia wątpliwości. Pytania i udzielane na nie odpowiedzi, są dla małego dziecka bardzo ważnym źródłem informacji o świecie. Odgrywają szczególnie istotną rolę w jego rozwoju poznawczym. Dlatego też należy wytwarzać wokół dziecka taką atmosferę, aby chciało pytać jak najwięcej,  i udzielać mu takich odpowiedzi, które go zainteresują, będą prawdziwe i jednocześnie zaspokoją jego ciekawość.[7]
 
            Bezpośrednią przyczyną, dla której dziecko opanowuje język jest fakt, iż stanowi on użyteczny środek w kontaktach z innymi ludźmi oraz w oddziaływaniu na nich. Aktywność słowna jest jedną z ważniejszych form aktywności człowieka. Język, będąc narzędziem myślenia, kierunkuje przebieg procesów umysłowych, przedstawia rzeczywistość pozawerbalną. Natomiast werbalizacja, czyli tzw. „mówienie do siebie” podnosi poziom  i ukierunkowuje czynności poznawcze, reguluje zachowania innych ludzi. Dzięki mowie człowiek ma możliwość zdobywania doświadczenia i wiedzy, bez konieczności bezpośredniego udziału w różnych sytuacjach i zdarzeniach.[8]

Opracowała mgr Marta Jelonek

 
[1]Hurlock E.B., Rozwój dziecka. PWN, Warszawa 1985.
[2]Kielar – Turska M., Białecka – Pikul M., Wczesne dzieciństwo.  [w:] B Harwas – Napierała., J. Trempała (red. nauk.), Psychologia rozwoju  człowieka  charakterystyka okresów  życia człowieka. Wydawnictwo Naukowe PWN, Warszawa 2004.
[3]Kurcz I.:Psychologia języka i komunikacji Wydawnictwo Naukowe Scholar, Warszawa, 2000
[4]Kliś M.: Język i mowa [w:] Podstawy psychologii. Podręcznik dla studentów kierunków  nauczycielskich. (red). W. Pilecka, G. Rudkowska, L. Wrona. Wydawnictwo Naukowe AP, Kraków
 
[5]Maria Kielar – Turska i Marta Białecka – Pikul ; (2004)Kielar – Turska M.: Średnie dzieciństwo. Wiek przedszkolny. [w:] B. Harwas – Napierała,  J. Trempała (red. nauk.), Psychologia rozwojuczłowieka –charakterystyka  okresów życia człowieka.  Wydawnictwo Naukowe PWN, Warszawa, 2004
[6]Emiluta – Rozya D.,Wspomaganie rozwoju mowy dziecka w wieku przedszkolnym. Centrum Metodyczne Pomocy Psychologiczno – pedagogicznej MEN, Warszawa, 1994
 
[7]Szuman S.:  Dzieła Wybrane, Tom I. WSiP, Warszawa 1995.
[8]Słodownik – Rycaj E.; O mowie dziecka czyli jak zapobiegać powstawaniu   nieprawidłowości w jej  rozwoju. Wydawnictwo Akademickie  „Żak”, Warszawa,.2000

Linki

× Ta strona używa plików cookies. Dowiedz się o celach i zasadach ich wykorzystywania.
Korzystając ze strony wyrażasz zgodę na używanie cookies, zgodnie z ustawieniami swojej przeglądarki.